magazine

Elke keer weer tot het uiterste

tekst: Frederike Bax
beeld:

Op haar 32ste besloot Evelyne Merkx haar droom waar te maken en ging ze studeren aan de Rietveldacademie in Amsterdam. Vijf jaar later studeerde ze af als interieurarchitect. De kwaliteit van haar werk werd beloond met prestigieuze opdrachten voor het Rijksmuseum, het Concertgebouw en de Rijksoverheid. Merkx is een van Nederlands bekendste interieurarchitecten. 

"Als je gaat knoeien is het zo afgelopen", zegt Evelyne Merkx. "Als interieurarchitect geef je andermans geld uit en daar ben ik me heel bewust van. Bij elk project heb ik een groot gevoel van verantwoordelijkheid." De eerste opdracht die ze deed voor mensen die ze niet kende, was een verbouwing. Het ging om een keuken en een badkamer. "Ik rekende precies uit wat het allemaal ging kosten, maar durfde het haast niet te zeggen." Maandenlang werkte ze eraan, ze verdiende 2000 gulden. Ze herinnert zich nog goed dat ze architect Patrice Girod, met wie ze toen net samen was, liet zien hoe ze de granito douchebak wilde laten aansluiten op de tegels. Hij zei: "Maar Eve dat gaat lekken!" Het kwam goed: badkamer en keuken bevielen. Dezelfde opdrachtgever gaf haar de opdracht voor de verbouwing van een huis en een kantoor in de Amsterdamse binnenstad. 

Alleenstaand
Al 25 jaar woont en werkt Merkx in een voormalige gieterij in de binnenstad van Amsterdam. Aanvankelijk alleen op de zolder. Na haar afstuderen kreeg ze een startstipendium waardoor ze een fax en tekentafel kon aanschaffen voor haar bureau: Studio Merkx. "Ik was alleenstaand moeder en wilde zowel voor mijn kinderen zorgen als werken. Elke avond als de kinderen in bed lagen, ging ik aan het werk."De bovenverdieping is nog steeds Merkx privé-domein. Ze woont er met Girod en heeft er een werkkamer. Vanaf haar dakterras geniet ze van het uitzicht over de stad. Op de begane grond en twee verdiepingen van het pand is sinds 1996 Merkx + Girod gevestigd: het architectenbureau dat Merkx en Girod samen oprichtten. Iets verderop op de Lijnbaansgracht is het lab waar maquettes gemaakt worden en kleur- en materiaalproeven worden gedaan.

Een jaar naar haar afstuderen kreeg Merkx haar eerste publieke opdracht. Ze werd gevraagd voor de renovatie van Restaurant 1e klas op het Centraal Station in Amsterdam. In het restaurant liet ze geperforeerde stalen scheidingswanden plaatsen met lampjes erin. Merkx: "Die lampjes moesten stuk voor stuk gesoldeerd worden. Dat was onervarenheid. Helaas zijn die prachtige groene schermen nu gemarmerd." Een ander vroeg project was een winkel in Brussel. Voor de vijfmeter hoge deuren van het pand maakte ze modellen in dik karton die ze op verschillende groottes met de hand uitsneed. "Ik wilde onderzoek doen: kwaliteit leveren en tegelijk vernieuwend zijn. En dat wil ik nog steeds. Ik zoek elke keer weer naar de uiterste mogelijkheden en doe vrijwel niets op routine."

Bondgenoten
Merkx is het steeds belangrijker gaan vinden dat opdrachtgevers werkelijk achter haar werk staan. "In dit vak hebben we bondgenoten nodig. Opdrachtgevers die vertrouwen hebben in wat we maken. Die zien dat we kwaliteit leveren en begrijpen dat er veel energie zit in details. Een particulier kiest heel bewust voor je en een winkelier ook want die houdt van zijn toko. Maar bij grote projecten kan het anders gaan en zie je de opdrachtgever na een eerste gesprek niet altijd terug. Juist bij grote projecten die soms wel jaren duren is die directe band belangrijk." In Martijn Sanders vond Merkx zo’n bondgenoot. Hij vroeg haar in 1995 voor de renovatie van het Concertgebouw. "Sanders koos heel bewust voor een hoog kwaliteitsniveau en was de drijvende kracht achter de renovatie. Na 13 jaar is dat werk nu bijna gereed."

Voordat ze aan de opleiding architectonische vormgeving aan de Rietveld begon, werkte Merkx bij de Bijenkorf op de afdeling sales promotion. "Later deed ik veel styling en maakte ik materiaal- en kleurenkaarten voor de afdeling wonen." Door de praktische ervaring die ze toen opdeed, stond ze na haar afstuderen sterker in haar schoenen. Bovendien was ze relatief oud; als 37-jarige werd ze niet gezien als groentje in het vak. Toch liep ook Merkx als starter tegen van alles aan. "Ik werd wanhopig van aannemers die, als je alles getekend had, zeiden dat het eenvoudiger kon. Ik had een keer met een aannemer te maken die een aluminium deurnaald plaatste op een deur waarin het hout in twee richtingen verwerkt was. Die lelijke naald zat precies op de plek waar het hout mooi bij elkaar kwam. In het begin vond ik dit soort dingen lastig. In de loop der jaren heb ik hierin ervaring opgedaan en weet ik beter wat de mogelijkheden zijn."

Streng
"Ik houd van de transformatie van ruimtes", zegt Merkx. "Hoe complexer de opgave, hoe harder mijn motor gaat lopen." Toen in een gotische Dominicanenkerk in Maastricht een Selexyz boekwinkel gerealiseerd moest worden, zag de opdrachtgever een symmetrisch geplaatste verdieping als mogelijkheid om zijn enorme boekencollectie te stallen. "Zoiets moet je niet als vanzelfsprekend aannemen. Je moet niet lui worden. Een verdieping zou de bijzondere architectuur en de ruimtelijkheid van de kerk ontkrachten." Een stalen ‘boekenflat’ met meerdere verdiepingen, asymmetrisch in de kerk geplaatst, was de oplossing. Met dit ontwerp won Merkx+Girod in 2007 de Lensvelt de Architect interieurprijs. 

Toen Merkx begon was ze in haar eentje. Inmiddels heeft ze een bureau met 24 medewerkers. Voor elk project wordt een team samengesteld. Dat werkt fijn: verschillende ideeën en invalshoeken komen bij elkaar. Soms zien ze het meteen, soms zitten ze lang te puzzelen. Merkx: "Ik heb het erg getroffen met onze medewerkers, zij niet altijd met mij. Ik ben soms streng. Ik wil kwaliteit, kwaliteit en nog eens kwaliteit. En ik heb een hekel aan onzin. Een ontwerp moet werken. Functioneel zijn. In elk project moet bovendien iets nieuws worden gelegd. Het gaat hierbij niet om een nieuw vormpje, maar om de vraag wat een gebouw aan kan en hoe een gebouw ruimtelijk interessant kan worden."

Chocofolie
"Een interieurarchitect komt niet de gordijnen ophangen", zegt Merkx, "maar levert een essentiële bijdrage. Jammer genoeg kijken veel architecten toch een beetje neer op ons vak. Terwijl er veel raakvlakken zijn en goede interieurarchitecten veel aankunnen. Een verbouwing is soms veel complexer en arbeidsintensiever dan nieuwbouw. Bij een verbouwing heb je te maken met een bestaande constructie, oude installaties en vaak kom je allerlei verrassingen tegen. ‘O jee, hoe krijgen we het allemaal goed’, denk ik vaak. Plankenkoorts heb ik na al die jaren nog steeds."

Overal verzamelt Merkx stukjes materiaal of maakt ze foto’s van materialen. Materiaalontwikkeling speelt een belangrijke rol bij Merkx + Girod. In het lab aan de Lijnbaansgracht wordt continu onderzocht hoe materialen kunnen worden bewerkt en toegepast. Voor een tentoonstelling in de Hermitage werd op de wand een folie gebruikt dat oorspronkelijk bedoeld was voor het inpakken van chocolade. "De maagdelijk gladde aluminium vellen hadden precies de juiste matte glans. De vraag was echter hoe we die vellen op de muur kregen. Na diverse proeven werd een soort plakfolie ontwikkeld die makkelijk en zonder naden was aan te brengen. Het resultaat was geweldig."

Punniken
Een van Merkx favorieten ontwerpen is de inrichting van het Textiellab in het Textielmuseum in Tilburg. Dit lab is een experimentele werkplaats waar kunstenaars, ontwerpers en studenten aan de slag kunnen met oude en ultramoderne machines. Het lab is geplaatst op een enorm stalen tapijt dat overal los blijft van de industriële hal eromheen. Het staal is ingezaagd en gebogen op de plekken waar de machines voor weven, borduren en tuften staan. De werkmeubels kregen een hardgroene rubberen coating en de presentatiemeubels werden in elkaar ‘gebreid’ en ‘gepunnikt’ met verschillende soorten hout. Op de vloer geschilderde ‘stiknaden’ geven de routing door het lab aan. Merkx: "Ik vind het erg mooi geworden. Heel helder met een goede signing door René Knip."

Merkx + Girod heeft zich sinds de oprichting in 1996 razendsnel ontwikkeld. Merkx: "We hebben een ijzersterk team. Dit soort werk doe je niet in je eentje, elke schakel is belangrijk." 
Het bureau maakte naam met grote publieke opdrachten voor onder meer de Rijksoverheid (Trêveszaal, Raad van State), het Rijksmuseum, de Hermitage, Hema, Bijenkorf, TNT en ABN AMRO, maar doet ook tal van kleinere projecten als woonhuizen en stands. "Ik ben een heel eind gekomen, maar nog niet arrivé. Zo lang het mogelijk is, ga ik door en dat is hopelijk nog heel lang."

Merkx+Girod, Selexys boekwinkel, Maastricht

Merkx+Girod, Selexys boekwinkel, Maastricht

Merkx+Girod, Selexys boekwinkel, Maastricht