blog

Gastblog: Het Leslie Paviljoen

tekst: Adam Foxwell, Mar Ferrer Saez, Roel van de Straat - Arup Amsterdam
beeld: Arup Amsterdam

Ooit een Hammond orgel horen brullen? Waarschijnlijk wel, aangezien dit instrument veelvuldig gebruikt wordt door rock- en jazzmuzikanten zoals Pink Floyd, James Brown, Deep Purple en door huidige Nederlandse acts zoals Orgel Vreten, DeWolff en Sven Hammond. Een specifiek kenmerk van het orgel is de geïntegreerde Leslie speaker; een gecombineerde versterker en roterende dubbele hoorn in een luidspreker kabinet. De Leslie speaker, vernoemd naar de uitvinder ervan Donald J. Leslie, creëert een karakteristiek ruimtelijk geluidseffect als gevolg van het rondzwaaien van het geluid, wat tevens gevarieerd kan worden door het aanpassen van de draaiingsnelheid van de hoorn. Het gegeven dat een dergelijk effect ook mogelijk gecreëerd kan worden met een installatie van twee tegenover elkaar staande anticlastische oppervlakken was voor ontwerpers van Arup Amsterdam de basis voor het ontwerp van het Leslie Paviljoen.

 Als ontwerp voor de anticlastische oppervlakken is gekozen voor twee geluidreflecterende hyperbolische paraboloïden (hypars) waartussen bezoekers een ruimtelijk focussend geluidseffect kunnen waarnemen. Iedere hypar focust geluid in één richting en verstrooid geluid in de andere richting over de twee hoofdassen van de vorm. Wanneer twee oppervlaktes dusdanig zijn geplaatst dat geluid optimaal weerkaatst wordt, is een zogenaamd audio image shift effect waarneembaar. Door het virtueel roteren van een vaste speaker – hetgeen mogelijk is door acht afzonderlijke speakers met vertraging achter elkaar te activeren – ontstaat dit effect dat er voor zorgt dat geluid verplaatst van het linkeroor naar het rechteroor en weer terug. Het effect is daarbij het best waarneembaar als de toehoorder op de juiste plek in het paviljoen staat.

 De hypar schaaldelen bestaan uit 32 multiplex platen. Gekozen is voor hout vanwege de bewerkbaarheid en de stijfheid van het materiaal. De benodigde reflectie van geluidsgolven is bijvoorbeeld niet te realiseren via membraanconstructies. Met een 2,5D-cnc-freesmachine zijn de individuele panelen uit vierlaags gelijmde 18mm triplexplaten gefreesd. De bovenzijden en de zijkanten zijn zo bewerkt dat ieder paneel onderdeel is van een perfect passende puzzel. Het ontwerpteam van Arup is hierbij ondersteund door Eric Mertens van Meubelmakerij Mertens. Als gevolg van het freeswerk worden de dubbel gekromde vormen van het paviljoen extra versterkt door het lijnenspel van de lijmlagen in het triplex.

 In september vond het jaarlijks symposium van het International Association for Shell and Spatial Structures plaats in Amsterdam, waar het paviljoen tentoongesteld was. In oktober is het paviljoen te bewonderen geweest als onderdeel van het Soundlab programma van het Amsterdam Dance Event in de expositieruimte van Droog aan de Staalstraat in Amsterdam. Tot en met woensdag 25 november kan het paviljoen hier nog bezichtigd worden. Een nieuw onderkomen is nog niet vastgelegd.